زنان اهل قلم

درباره من
تا شما نسل جوان نو با اعتقادات صحیح ،با دید صحیح ، با مذاق دینی به طور کامل وارد میدان این کارها نشوید ، هنر نمایش - چه سینما چه تئاتر - آن اعتلای لازم را در کشور پیدا نخواهد کرد
(مقام معظم رهبری)
منوی اصلی
آرشیو موضوعی
آرشیو ماهانه
نویسندگان
تازه ترین مطالب
لینکدونی
پیوندها
طراح قالب
امکانات
محسن آزاددل: آقای خالدار آیا اخراجی ها فیلم مهمی است؟

فرهاد خالدار: بهتره که از اخراجی های 1 شروع کنیم. چی شد اخراجی های 1 شکل گرفت و آقای ده نمکی به فکر ساخت این فیلم افتاد. در ابتدا به نظر می رسید که اخراجی ها تصویر کلیشه ای که از زرمنده ها داشتیم رو تغییر داده و پای طنز هم سر همین مسئله به فیلم باز شد. من می خوام بحث امشب رو با این سوال آغاز کنم که آیا سه گانه اخراجی ها فیلم های مهمی هستند یا نه؟ منظورم خوب یا بد بودن فیلم نیست.

محسن آزاددل:‌ به هر حال اخراجی ها پرفروش ترین فیلم تاریخ سینمای ماست، این خودش دلیل بر مهم بودنه دیگه.

فرهاد خالدار: بله یکی از دلایلش همین می تونه باشه.

نیما بهدادی مهر:‌ جدای از مسئله فروش فیلم، باید به ضعف ساختاری این فیلم هم اشاره بشه. البته اخراجی های 1 به نظر می رسه از نظر سینمایی قابل دفاع تره و فیلمبرداری و بازی هاش قابل قبول تره. اما بحثم درباره مفاهیم فیلم با شخصیت خود آقای ده نمکیه. ما قبل از تحلیل اخراجی ها باید به زندگی آقای ده نمکی هم مروری داشته باشیم.

حسین برزگران:‌ همه صحبت ها در مورد اخراجی ها از فروش بی سابقه فیلمه.

محسن آزاددل: خیلی از فیلم ها رو می بینیم که به دلیل فیلم قبلی کارگردانش فروش می کنه ولی آقای ده نمکی فیلم قبلی نداشت، پس چطور می شه که اخراجی های 1 فروش خیلی خوبی داشت؟

حسین برزگران: بله منتقدین باید بیان روی این موضوع بحث بکنن که هیچ موقع روی این مسئله تاکید نشد. برخی می گن بخاطر سوژه فیلمه که فروش خوبی داشته ولی ما قبلا هم چنین چیزی داشتیم. نمونه بارز و اعلاش، لیلی با من است. خیلی ها هم می گن به دلیل فعالیت های قبلیه کارگردان که فیلم فروش داشته ولی مخاطبی که اخراجی ها رو دید مسعود ده نمکی سال های 70 تا 80 رو نمی شناخت. درسته که سه تا فیلم اخراجی ها فروش خوبی داشتن ولی من مخالفم با اینکه می گن یه کارگردان تا 40 سال می تونه نون یه کارشو بخوره. مثلا در مورد مسعود کیمیایی مگه رضا موتوری که بعد قیصر ساخته شد فروش خوبی داشت. در حالیکه قیصر فیلم خوبی بود و فروش خوبی هم داشت.

احمد اکبری: آقای خالدار تعریف شما از فیلم مهم چیه؟

فرهاد خالدار: منظورم از فیلم مهم این بود که مثلا شما تو تاریخ سینما گنج قارون رو می بینی که یه موجی ایجاد می کنه. یا فیلم هایی که فیلم های سخیفی هستن،‌ فیلمفارسی هستن ولی توی یه دوره موجی ایجاد کردن. مثلا همین قیصر و فیلم هایی که مردم از اونا استقبال کردن. من واسه همین بحث اخراجی ها رو مطرح کردم که فروش فیلم هم بخشی از اونه. حالا نمی دونم دیگه شما و بقیه در موردش چی فکر می کنید.

احمد اکبری: یقینا اخراجی ها فیلم مهمی است. همین که اخراجی های 1 و 2 از پرفروش ترین فیلم های دهه هشتاد شدند و خیل عظیم مردم به تماشای این دو فیلم نشستند، یعنی فیلم های مهمی هستند. فراموش نکنیم که بحث امشب ما دلیل دیگری بر مهم بودن اخراجی هاست.

محسن آزاددل: با توجه به اینکه سه گانه اخراجی های ده نمکی با موجی از مخاطب روبرو بود، این سوال پیش می آید که این تریلوژی افتخار سینمای ماست؟

فرهاد خالدار: ده نمکی با ساخت سه گانه اخراجی هایش سوار بر موجی شتابان شده که عناصر مختلف را در کنار هم قرار داده است. در فضا و دوره ای که فیلم هایی چون لیلی با من است ساخته شد که ابتذال با وجود ممیزی های بسیار در آن دیده نمی شود. اما در اخراجی ها ورود اراذل و اوباش به صحنه جنگ بود که با اعتراضات بسیار روبرو شد. بالاخره هر قشری از آدم ها در جنگ حضور داشته و هر کدام دیدگاه جداگانه و متفاوتی درباره آن داشته اند، اما طنزی که در اخراجی های 3 آورده شد در اخراجی های 1 کمی قابل تحمل تر است و در اخراجی های 2 به هیچ عنوان بحث شخصیت بازیگران مطرح نبود اما اخراجی های یک قابل دفاع است. البته چنانچه اخراجی های 1 موفق نمی شد و شکست می خورد، اخراجی های 2 و 3 دیگر در کار نبود.

حسین برزگران: اینکه آیا اخراجی ها فیلم مهمی است یا نه باید بگوییم یکی از پرفروش ترین های تاریخ سینما است که از این منظر می تواند حائز اهمیت باشد. سه گانه اخراجی ها جریانی را با خود بوجود آورده با ساختاری از لحاظ محتوایی بسیار ضعیف که در افراطی ها هم اینگونه دیدیم.

فرهاد خالدار: من می خواهم سوالی بپرسم. آیا پرفروش بودن فیلم یک امتیاز است و می تواند نقطه مثبت محسوب شود؟

نیما بهدادی مهر: بحث اهمیت سه گانه اخراجی ها در ابتدا به فروش 17 میلیاردی آن برمی گردد، اما سوال مهم این است که آیا می توان ارزشها را لگدمال کرد و با توهین به جامعه، ارزشها و مقدسات جنگ به سود رسید؟ البته یکی از دلایلی که این توهین بیشتر مد نظر قرار می گیرد این است که توسط کسی صورت گرفته که خود را مقید به این ارزشها می داند؛ مدعی تمام عیاری که هنگام اکران فیلم سینمایی آدم برفی شیشه های سینماهای نمایش دهنده این فیلم را شکست، اکنون برخلاف رویه گذشته و تنها جهت کسب سود کلیپ غیر مجاز سوسن خانوم را در اخراجی های 3 خود می گنجاند. سوال من این است به چه قیمتی فیلم می سازیم؛ به این بها که توهین به ارزشها و مقدسات را دستمایه کار قرار دهیم و اسم آن را جسارت و شجاعت بنامیم.

حسین برزگران: من معتقدم بخاطر فروش و شخص ده نمکی او یک پدیده است. یه چیزی می تونه پدیده باشه اما نمی تواند مثبت باشد و اگر سه گانه اخراجی ها 500 میلیون فروش داشت، آیا باز هم آنقدر مطرح می شد. در حالیکه اگر این اتفاق می افتاد، اخراجی های 2 و 3 هرگز ساخته نمی شد. اخراجی های 1 از این میان گرچه هنر است اما به مرحله اعلا نمی رسید و به نظر من اخراجی ها نه افتخار است نه افتضاح. بلکه افتخار سینمای ایران جدایی نادر از سیمین، حکم و اعتراض است و آثاری چون شیش و بش، چارچنگولی و ده رقمی افتضاح سینمای ایران به شمار می روند. اما اخراجی ها در حد یک فیلم معمولی و متوسط رو به پایین است و بر همین مبنا نه فاخر است نه افتضاح. اما اخراجی ها یک ویژگی بارز دارد که حتی جدایی نادر از سیمین ندارد. اخراجی ها و ده نمکی دو عنصر وابسته به یکدیگر بوده که یکی نکمیل کننده دیگری است.
ده نمکی جنجال سینمای ماست اما پدیده نیست. حتی اگر در این نمایشگاه هم حضور پیدا کند جنجالی می شود. این ها تعریف نیست بلکه واقعیتی همواره موجود است. مستندی که پگاه آهنگرانی در مورد ده نمکی ساخته بود نقد ده نمکی هم نبود و فقط سابقه هنری او بود که در نهایت به نفع ده نمکی تمام شد.

احمد اکبری: سه گانه اخراجی ها به خصوص اخراجی های 2 و 3 از افتضاحات سینمای ما هستند. قسمت سوم اخراجی ها نمی تواند فیلم باشد و تنها یک گزارش است. هیچکدام از آدم هایش را نمی شناسیم و نشانی از قسمت های قبلیش را در آن نمی بینیم. در اخراجی های 3 اساسا زمان معنا ندارد و از نظر ساختار هم در حد بسیار پایینی قرار می گیرد.

حسین برزگران: منظور من این بود که اخراجی ها از چارچنگولی و ده رقمی و این فیلم ها بهتر است. نوالله من هم اخراجی ها را قبول ندارم.

احمد اکبری: اخراجی های 3 هم یکی از همین دست فیلم هاست.

محسن آزاددل: چرا اخراجی های 3 نصف اخراجی های 2 در تهران فروخت؟

احمد شاهوند: تا جایی که امکانش را داشت در تهران فروخت. گرچه ما چه بپذیریم و چه نپذیریم ده نمکی سه اخراجی هایش را در تاریخ سینمای ما ماندگار کرد. همانطور که در دهه چهل گنج قارون، در دهه پنجاه گوزنها، در دهه شصت اجاره نشین ها و در دهه هفتاد مرد عوضی در تاریخ ماندگار شدند، در دهه هشتاد هم ده نمکی با سه گانه اش در تاریخ ثبت شد.
ده نمکی با اخراجی های 2 و 3 نشان داد که در سینمای ایران نمی تواند کارگردان خوبی باشد، اما از فرصت ها به درستی استفاده کرد و به همین علت نمی توان او را دست کم گرفت. آیا می توان اخراجی ها را بدون ده نمکی نقد کرد؟ او می داند که چه کار می کند و هرجا قدم می گذارد موجی از جنجال های رسانه ای به پا می کند.

فرهاد خالدار: به اعتقاد من 80 درصد از اخراجی های 1 خواسته های خود ده نمکی و چیزهایی است که سالها در درونش رخنه کرده بود و با تفکری فرهنگی در قالب یک فیلم سینمایی به تصویر کشید، در صورتی که اخراجی های 3 به قدری عجولانه ساخته شده که حرفی برای گفتن ندارد.

احمد شاهوند: چرا یک روزنامه نگار به راحتی و بدون تحصیلات آکادمیک فیلمساز می شود؟ در حالیکه هستند بسیار افرادی که با داشتن تحصیلات آکادمیک هنوز هم در حسرت ساخت یک فیلم مانده اند. مشکل ما اساسی و ریشه ای است که ده نمکی از موقعیت خودش استفاده کرده و به راحتی توانست فیلم بسازد.

احمد اکبری:‌ دیدگاه مثبت برخی منتقدان در زمان اکران فیلم اخراجی های 1 در جشنواره فیلم فجر را به خاطر دارم. دیدگاهی که در زمان اکران عمومی این فیلم به تدریج تغییر کرد و به سمت منفی سنگین تر شد. فکر می کنم استقبال بی نظیر مردم از اخراجی های 1 دلیل این تغییر موضع بود. این دیدگاه منفی در زمان اکران اخراجی های 2 بیشتر شد. کاری به خوب یا بد بودن اخراجی ها ندارم، اما فکر می کنم قیافه روشنفکری گرفتن به بعضی از منتقدان سینما سرایت کرد که ساز مخالفت با مردم را کوک کنند.

فرهاد خالدار: اخراجی ها فیلمی است که برای همان بار اول می تواند برای مخاطب جذاب باشد و برای بار دوم اثر خود را از دست می دهد. اخراجی های 1 گرچه کمی قابل دفاع است اما همان یک بار دیدن کفایت می کند.
سنتوری داریوش مهرجویی موفق به اکران نشد و به شبکه خانگی وارد شد، اما حمایت هایی که از اخراجی ها شد و چارچوب و قواعدی که هنوز مشخص نیست به اضافه همه ساختارشکنی ها باعث شده که فیلم ماندگار شود. در این میان تغییر نگاه مسئولان را می توانم مهم ترین نکته برای اینکه یک اثر دیده شود بیان کنم. در این میان پاداش سکوت فیلمی بود که هرگز دیده نشد، گرچه داستانی تکان دهنده و جذاب در خود داشت اما با بی تفاوتی مسئولان روبرو شد که باید دیدگاهمان را عوض کنیم و با دید بهتر به آثار ساخته شده برای سینمای جنگ نگاه کنیم. حاتمی کیا نیز در طول گذر زمان دیدگاهش در عرصه فیلمسازی عوض شده و اگر بخواهد دوباره فیلم بسازد به گونه ای می سازد که مورد توجه مسئولان قرار نمی گیرد. حاتمی کیا یکی از خالص ترین فیلم سازان سینمای ماست که آن چیزی که در دلش است را می سازد و ادا در نمی آورد تا نان به نرخ روز بخورد.

احمد شاهوند: کمی از سه گانه ی اخراجی های ده نمکی فاصله بگیریم. چرا دیگر از سینمای جنگ و هشت سال دفاع مقدس خبری نیست و چرا این سینما به مرور زمان کمرنگ شده؟

فرهاد خالدار: ما باید به ادبیات دفاع مقدس هم توجه کنیم. ما یک بحث فرهنگی هم داریم که برمی گردد به سیاست های وزارت ارشاد.

احمد شاهوند: موضوع بحث سیاست های وزارت ارشاد نیست.

فرهاد خالدار: بحث سینمای جنگ فقط در آوردن صحنه های جنگی نیست کما اینکه در دوئل هم صحنه های جنگی بی نظیری از احمدرضا درویش دیدیم که من معتقدم مشکل سینمای جنگ و ضعف اساسی و اصلی آن، فیلمنامه است نه مشکل کارگردانی و دکوپاژ یا صحنه های جنگی.
هستند بسیاری از کسانی که بازمانده جنگ هستند و نباید دنیای پس از جنگ آن ها را نادیده گرفت. لازم است فیلم جنگی بسازیم ولی اینکه چگونه بسازیم و در چه چارچوبی مشخص نیست.

نیما بهدادی مهر: سینمای جنگ باید وجود داشته باشد اما بهتر است این سینما را از بُعد آسیب شناسی بررسی کنیم. اینکه در فیلم های جنگی ناکامی ها، تلخی ها و شکست رزمندگان نشان داده می شود خود نوعی آسیب شناسی را دربردارد که بی توجهی مسئولان به جنگ و آدم های آن را نشان می دهد. به هر حال سینمای جنگ باید مثل هر گونه سینمایی دیگری وجود داشته باشد و لازمه بقای هنر سینما در ایران تنوع ژانرها و گونه هاست. در نتیجه گیری از بحث بررسی سه گانه های ده نمکی آن را ابتذال سینمای ایران می دانم.

فرهاد خالدار: اخراجی ها باعث شد جریان فیلم های سخیف و کم ارزش بعد از این فیلم و به موفقیت فروش این فیلم ساخته شوند و تعدادی آثار بی محتوا وارد سینمای ما شود که امیدوارم این جریان به زودی تمام شود.
+ نوشته شده در  سه شنبه 1390/07/19ساعت   توسط م.ص  |